توسعه طب سنتی تبلور حماسه اقتصادی در نظام سلامت

خبرگزاری بسیج: آن وقت ها که  مثل این روزها علم شیمی پیشرفت نکرده بود و داروهای شیمیائی وجود نداشت و آنچه بود بهره مندی انسان از طبیعت بود برای سالم ماندن. قدمت استفاده از گیاهان و داروهای طبیعی به ابتدای خلقت انسان بر می گردد. بشر برای رفع آلام خود همواره مهمترین ابزاری که در اختیار داشته، مواد موجود در طبیعت بوده است و این روند هم اکنون نیز با تمام پیشرفت تکنولوژی ادامه دارد. اوجگیری دانش بشری در امر تحقیقات و به دنبال آن ساخت دارو های پر قدرت شیمیایی موجب غفلتی چند از مقولۀ گیاهان دارویی و طب سنتی گردید. اما ظهور عوارض جانبی شدید داروهای شیمیایی و شیوع بیماریهای سخت علاج نظیر بیماریهای خود ایمنی و... موجب روی آوری مجدد مردمان به مکاتب دیگر درمانی گردید. بطوریکه اهمیت این موضوع برای سازمان بهداشت جهانی نیز پوشیده نماند و پروتکلی برای ساماندهی طب های مکمل و جایگزین به تصویب این سازمان در سال 2000 میلادی رسید.در کشور ما نیز از آنجا که طب سنتي، داروهاي گياهي و طب مكمل واژه هايي هستند كه سال هاست در نظام سلامت ما حضور گنگ و نامشخصي دارند و نیاز به ساماندهی آنها احساس می شد و از طرف دیگر در روند پیشرفت های جهانی پیروی از رهنمون های سازمان بهداشت جهانی امری اجتناب ناپذیر می نمود، مقدمات را ه اندازی و تصویب رشته طب سنتی در سال 1385 در وزارت بهداشت فراهم گردید. چهار دانشگاه علوم پزشکی تهران، علوم پزشکی شهید بهشتی،علوم پزشکی ایران و شاهد برای جذب دانشجو اعلام آمادگی کردند. با حمایت رئیس دانشگاه علوم پزشکی تهران جناب آقای دکتر لاریجانی نخستین دانشکده طب سنتی ایران در دانشگاه علوم پزشکی تهران در سال 1386 افتتاح شد. این واقعه برگ زرینی گشت که به گفته بسیاری از صاحبنظران، مجوز ورورد تفکرات ابن سینا ها و رازی ها پس از سالها به دانشگاههای علوم پزشکی گردید.

چگونه به طب رسیدیم؟

یکی از سؤالاتی که همیشه مطرح بوده این است که خاستگاه اصلی طب و کلا حرفه پزشکی در کدام سرزمین بوده و چگونه مکاتب درمانی در جهان شکل گرفته است. بر اساس شواهد تاریخی، ایران منشاء طب در جهان بوده است. البته دیرینگی و آغاز پزشکی را در هیچ کشوری به درستی نمی‌توان یافت زیرا از همان زمان که بشر از ابتدای خلقت به درد و جراحت مبتلا گشته، در پی چاره جویی و درمان برآمده و دست به نخستین اقدامات درمانی زده است. ولی به طور مکتوب نخستین فردی که به عنوان پزشک معرفی شده، حدود 7000 سال قبل از میلاد مسیح شخصی به نام تریتا در ایران بوده که توسط اهورا مزدا به زرتشت معرفی شده است.

مکتب مزدیسنا

بیش از 6500 سال قبل از میلاد مسیح، مکتب مزدیسنا توسط زرتشت در شمال غربی ایران بنا نهاده شد. پایه این مکتب بر اساس بهی بخشی بود. برای اولین بار واژه درمان و پزشکی در این مکتب جاری گشت و مقام پزشک پرارج گردید. در این مکتب علاوه بر درمان بر بهداشت نیز تاکید شده بود. پاکی چهار آخشیک (عنصر) هوا، خاک، آب و آتش از دستورهای مهم این مکتب بوده است.کوروش (550 سال قبل از میلاد) از قوانین پزشکی و بهداشتی آگاه بوده تا جایی که پرستاری بیماران خانواده شاهی را خود به عهده می‌گرفته و همواره تاکید داشته که ”با تعدیل خورش، ورزش و سکونت در آب و هوای مساعد باید تندرستی را حفظ کرد“.

انتقال طب به یونان

با ظهور بقراط در یونان که هم‌زمان با اردشیر اول (460 قبل از میلاد) بود، به تدریج قطب پزشکی به سمت یونان متمایل شد و با حمله اسکندر به ایران کتب با ارزش پزشکی پس از مشاوره اسکندر با ارسطو به یونان فرستاده و ترجمه شد و مابقی کتب به آتش کشیده شد. بنابراین به گواه پژوهشگران غربی طب در آغاز از ایران به یونان منتقل شده است و تلاش‌های بقراط در جمع‌آوری این مجموعه دانش در زمان خود باعث شد عنوان «پدر دانش پزشکی» به وی اطلاق شود؛ اما به جهت شناخته شده بودن بقراط و پزشکان پس از وی و مکتوبات آنان، به رغم خاستگاه غیر قابل انکار ایران در عرصه پزشکی، واژه «طب یونانی» بیش از همه در دنیا شناخته شده است. با وجود این، جهش بی‌نظیر این دانش در دوره اسلامی و گسترش آن و آزمودن پزشکی به محک تجربه، توسط پزشکان شهیر این مرز و بوم از جمله ابن سینا، محمد بن زکریای رازی و علی ابن ربّن طبری باعث شد تا نام این دانش همواره با نام ایران اسلامی عجین باشد.

انتقال مجدد طب به ایران

در سال‌های 141 تا 171 میلادی، به فرمان شاهپور اول ساسانی، دانشگاه گندی شاهپور در جنوب شرقی دزفول و شمال غربی شوشتر بنا شد. فعالیت رسمی و مهم این مرکز در سال‌های 310 تا 370 میلادی یعنی زمان شاهپور دوم آغاز شد که در کنار علوم دیگر، عمده فعالیت آن پزشکی بود که تا 600 سال مهم‌ترین کانون پزشکی خاورمیانه بود.بعد از فتح ایران توسط مسلمانان، مرکز علوم پزشکی به بغداد منتقل گشت و دانشمندان ایرانی مسلمان طب را احیا و تکمیل نمودند.در قرن‌های 13 و 14 میلادی در جریان جنگ‌های صلیبی طب از ایران به اروپا منتقل شد. در طی این سال‌ها (قرن‌ها) طب ایرانی در مراکز علمی و دانشگاهی غرب تدریس می‌شد به طوری که بیش از 500 سال کتاب قانون ابن سینا مرجع آموزش پزشکی بوده است.

کنار زده شدن طب ایرانی

در طی قرون 14 تا 16 میلادی به علت تعصبات مسیحی و شروع دوره رنسانس و به خصوص با ظهور پاراسلسوس که یک شیمیدان بود، طب سنتی به مرور جای خود را به طب شیمیایی داد.با نفوذ غرب در دوره صفویه و قاجاریه، طب سنتی ایران از زادگاهش طرد شد و جای خود را به سیستم درمانی غربی و داروهای ساخته شده توسط آنان داد.طب سنتی ایران را طب مزاجی یا طب اخلاطی نیز می‌گویند، زیرا اساس تشخیص و درمان بر مبنای تعیین مزاج در حالت صحت و در حالت بیماری است. بسیاری از مردم عمل حجامت را معادل با طب سنتی می‌دانند، در صورتی که حجامت تنها یکی از روش‌های درمانی در طب سنتی است که باید با صلاح دید پزشک صاحب نظر در این زمینه و با رعایت تدابیر لازم در قبل و بعد از آن انجام گیرد.  گاهی به اشتباه طب سنتی را معادل با طب اسلامی فرض می‌کنند، لازم به ذکر است تعالیم و دستورات درمانی که توسط پیامبر اکرم (ص) و معصومین توصیه و ارائه شده است، فراتر از اصول علمی است ولی در قالب یک مکتب درمانی به شمار نمی‌آید. از طرف دیگر زمان و اقلیم و شرایط و شرح حال هر بیمار در زمان توصیه دستورات درمانی از سوی پیامبر (ص) و امامان باید مورد توجه قرار گیرد.

تعریف طب سنتی ایران

برای آشنائی بیشتر با مفهوم کلی و ویژگی‌های مکتب طب ایرانی، لازم است نخست با تعریف طب مکمل آشنا شویم.

طب مکمل Complementary and Alternative Medicine

طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی، به مجموعه‌ای از روش‌های تشخیصی و درمانی گفته می‌شود که با تفکر حاکم بر سیستم‌های بهداشتی رایج تفاوت کلی دارد.اغلب این روش‌ها تاریخچه بسیار طولانی و حتی چند هزار ساله دارند که نیاکان انسان‌ها بر اساس دریافت‌ها، باورها و تجربیات هر فرهنگی به آن دست یافته‌اند.علل گرایش به طب‌های مکمل را می‌توان در موارد زیر جستجو کرد:

•           کل نگری

•           توجه به روش زندگی

•           معنویت

•           درمان ریشه‌ای بیماری

•           عوارض درمان‌های رایج

•           هزینه و دسترسی

•           رابطه متقابل پزشک و بیمار

بیش از ده‌ها نوع مکتب درمانی به عنوان طب مکمل در کشورهای مختلف جهان شناخته شده و در حال انجام و بررسی هستند از جمله طب سوزنی، هامیوپاتی، آیورودا، رایحه درمانی ...و از معروف‌ترین و مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به طب سنتی ایران (طب یونانی) اشاره کرد.مکتب طب ایرانی مانند هر مکتب و مجموعه‌ای، دارای فلسفه و دیدگاه‌های خاص خود بوده و برای بیان آن‌ها از مجموعه‌ای از لغات و اصطلاحات بهره می‌برد که باید برای فهم کامل جزئیات آن، لغات و اصطلاحات عیناً آموخته و بکار گرفته شوند که در این صورت در هردو حیطه حفظ سلامتی و درمان بیماری‌ها می‌توان موفق عمل نمود.

تعریف طب

از دیدگاه ابن سینا طب علمی است که به واسطه آن احوال بدن انسان شناخته می‌شود از جهت آنچه که موجب سلامتی و بیماریِ آن است تا صحت و سلامتی موجود را حفظ کند و در صورت از دست رفتن سلامتی، آن را به بدن برگرداند.در کتاب هدایة المتعلمین تألیف ابوبکر ربیع ابن احمد اخوینی از اطبای بزرگ قرن چهارم طب این‌گونه تعریف شده است: بجشکی (پزشکی) پیشه‌ای بود که تندرستی آدمیان را نگه دارد و جون رفته باشد باز آرد از روی علم و عمل.نکته مهم در این تعریف‌ها این است که هدف پزشکی و وظیفه پزشک را حفظ تندرستی انسان دانسته و درمان را در اولویت بعدی قرار داده است و این دیدگاه حتی بسیار متعالی‌تر از آن چیزی است که امروزه در پزشکی رایج با عنوان طب پیشگیری مطرح شده است.

تقسیم بندی علم طب

دانش پزشکی به دو بخش تقسیم می‌شود: طب نظری و طب عملی

1.             طب نظری:

دانشی است که چگونگی عملکرد طبیعی و تغییرات بدن انسان و عوامل مؤثر بر آن را که منجر به سلامتی یا بیماری می‌شوند را بررسی می‌کند و پزشک را در نهایت به تشخیص می‌رساند. طب نظری شامل سه بخش است:امور طبیعیه: اموری هستند که هستی، قوام و حفظ کمالات جسمی بدن انسان، بر آن‌ها مبتنی است.اسباب و علل: علت ایجاد تغییرات در بدن انسان و عوامل مؤثر بر آن و چگونگی بروز بیماری را بررسی می‌کند.دلایل و علائم: به بررسی علائم و نشانه‌ها می‌پردازد و پزشک را برای تشخیص حال سلامت یا بیماری راهنمائی می‌کند. مانند نشانه‌های مزاجی، نبض و ادرار شناسی

2.            طب عملی:

شامل علم و عمل به روش‌هایی است که برای حفظ سلامتی یا باز گرداندن سلامتی بکار می‌روند که خود شامل سه بخش است:تدابیر: که شامل مدیریت بر رفتارها و سیستم‌های تغذیه‌ای و سایر عوامل مؤثر بر سلامتی است.دارو درمانی: که شامل استفاده از عوامل گیاهی و حیوانی و معدنی است.اعمال دستی: مانند ماساژ و حجامت و سایر اعمال فیزیکی.  طب سنتي ايران، ميراث گرانقدر بجاي مانده از تلاش حكيمانه، تحقيقات عالمانه و تجارب ارزشمند هزاران دانشمند و حكيم دوران هاي گذشته به ويژه دوران 1400 ساله تمدن اسلامي است كه نه تنها دردوران هاي گذشته بلكه براي دنياي امروز و فردا نيز در اين درياي پهناور، گوهرهاي درخشان و ناسفته فراواني وجود دارد.احياءطب سنتي با جمع آوري، طبقه بندي، بررسي و ارزيابي اين ميراث عظيم، نه تنها واپسگرائي نيست، بلكه گامي اساسي در دستيابي به دانش مستحكم و تامين حداكثر سلامت براي آحاد مردم و بهره گيري هاي رو به تزايد و پر ثمر از اعتماد بنفس ملي برخاسته از اين حركت است .  اينك كه به ياري پروردگار،پس از سالهاي طولاني، بار ديگر دروازه هاي ورود به عرصه قانونمند آموزش ،پژوهش و ارائه خدمات طب سنتي به روي گروهي از فرهيختگان برگزيده ميهن اسلامي ما گشوده شده  است ضرورت ساماندهي جدي ابعاد مختلف كاربرد طب سنتي در تمام مراحل آن بخوبي احساس ميشود لذا تدوين منشور احياء و كاربرد طب سنتي با چنين انگيزه و هدفي صورت گرفت .

  اصول كلي و بنياد هاي انديشه احياء و كاربرد طب سنتي ايراني اسلامي

اصل اول: تعهد و پاي بندي به تمامي موازين شناخته شده حقوق بيمار و اخلاق پزشكي

1- دريافت مطلوب و محترمانه خدمات سلامت ، حق بيمار است.

2- اطلاع رساني كافي و ضروري نيز حق بيمار است:

3-  استقبال از نظارت، انتقاد منطقي و پيشنهادات مسئولين و همكاران

4-  مراعات موازين شناخته شده بهداشتي در ابعاد جسمي، رواني، اجتماعي و معنوي

5-  رعايت شئونات حرفه پزشكي در محيط كار و جامعه

اصل دوم: تعهد به فقه پزشكي و رعايت امر نهي الهي بر اساس آموزه هاي اسلامي

1-   قاعده ضمان طبيب

2-   پرهيز از محرمات شرعي

اصل سوم: تعهد و پاي بندي به قوانين كشور جمهوري اسلامي ايران

1-  تبعيت و هماهنگي با قانون طبابت

2- تبعيت از قوانين عمومي و ناظر بر روابط خارجي

اصل چهارم: هماهنگي با نظام ملي سلامت

اصل پنجم: آموزش مسئولانه در سطوح عمومي و اختصاصي

 1-    نگاه به مقوله آموزش عمومي ( جامعه، بيماران، اطرافيان بيمار) با تاكيد بر تدابير حفظ الصحه به عنوان جزء لاينفك خدمات طب سنتي و مشاركت و تلاش در تحقق آن.2-   تلاش در جهت تكامل، ارتقاء كيفيت آموزش هاي اختصاصي طب سنتي

اصل ششم: پاسداشت و بهره گيري از ميراث پزشكي ملي- اسلامي

اصل هفتم: توالي تقدم پيشگيري، تدابير حفظ الصحه، اصلاح شيوه زندگي بر پايه سته ضروريه، درمان طبيعي و غذايي، درمان داروئي و ساير شيوه هاي درماني

1-    اولويت تدابير صحي در آموزش و ارائه خدمات طب سنتي

2- احياء ارزشهاي اولويت بندي حكماء در عرضه خدمات طب سنتي

اصل هشتم: تعهد به اجتناب از يكسو نگري و ارجاع بيماران بر اساس انتخاب روشهاي موثرتر و مطمئن تر

اصل نهم: تلاش مداوم در ارتقاء و توسعه علمي و تجربي با بهره گيري از دانش و فناوري پيشروي روز

 اصل دهم: همكاري، همدلي و هم آوائي با حركت هاي دلسوزانه قانونمند و خيرخواهانه خدانگر در طب سنتي

چرا به توسعه طب سنتی در آموزش پزشکی در کشورمان به شکل واقعی نیازمندیم؟

با گذشت نزدیک به كمتر از 200 سال از طب تجربي يا طب متكي به آزمايش و تجهيزات، هنوز بيماري هاي بسياري لاعلاج مانده و هر از گاهي چند بيماري ناشناخته ی ديگر مثل ايدز، بيماري هاي ناشي از موبايل، بيماري هاي ترافيك و انواع ناراحتي هاي متنوع ناشي از آلودگي هوا، بيماري هاي ناشي از ذرات بمب هاي اتمي و شيميايي و همچنين بيماري هاي اياتروژنيك كه از كارهاي پزشكي و درمان و داروهاي شيميايي ناشي مي شود بروز مي كند و طب مدرن را به چالشي عظيم وا مي دارد.

پزشكان مكرراً با بيماري هايي در مطب و كلينيك روبرو شده اند كه موقع گرفتن شرح حال، مات و مبهوت مانده و با اطلاعات علم جديد نتوانسته اند كه اين بيماريها را شناخته و يا درمان كنند و به خاطر عدم اطلاع از نوع بيماري، بيشتر برچسب بيماري سايكوتيك و رواني و به اصطلاح عصبي را به آن می زنند و شروع به درمان با داروهاي شيميايي مي كنند، اما متأسفانه دیده می شود كه با گذشت چندين ماه هنوز دواي مؤثري برايشان پيدا نشده است. هر چند علم طب جديد با همه پيشرفت خود توانسته بعضي از بیماری ها را متوقف كند يا سرعت رشد بيماري را آهسته كند، ولی هنوز در درمان بسياري از آنها وامانده است. اما بايد بدانيم كه طب سنتي كه امروزه با سرعت چشمگيري در حال بازيابي خود مي باشد، گاهي اين مشكلات عظيم ما را به راحتي درمان مي كند. با شناخت امزاج و علت بيماري، طب سنتي يا مزاجي مي تواند سلامتي را به بيمار برگرداند، بدون آنكه ناحيه اي از بدن را تحت عمل جراحی قرار دهد.در حال حاضر در دنيا، به خصوص در غرب و آمريكا گرايش به طب سنتي شديد شده است. به خاطر داشته باشيد كه كشور بزرگ چين با جمعيتي بيشتر از يك ميليارد و 300 ميليون نفر اين مهم را به اثبات رسانده كه طب سنتي چيني يا همان طب سوزني مي تواند سلامت جامعه و مردم را تامين كند. هر چند كه پزشكان جوان و تازه به دوران رسيده چين، هم مدتي مرعوب طب مدرن غرب شده و به آن روي آورده بودند، ولي گرايش شديد آمريكا را به طب سوزني و گرايش بالاي آلمان و فرانسه به طب چينی و گسترش آن در بيش از هزار دانشگاه و دانشكده، اين پزشكان جوان چين را مجدد به فكر واداشت كه چگونه است در زمان دست كشيدن آنها از طب سنتي خود، غربي ها آن را سريعاً اخذ و گسترش مي دهند؟امروزه ماهرترين و استادترين متخصصان طب سوزني در كشور آمريكا به طبابت مشغول هستند. در سال هاي گذشته، مردم كانادا 80 درصد و كشورهاي اروپايي حدوداً 50 درصد از طب سنتي و طب گياهي استفاده كرده اند، و اين آمار بر اساس گزارش سازمان WHO رفته رفته در حال گسترش است.طب سنتي ايران یا (Traditional Iran Medicine) TIM قدمت بسيار طولاني دارد و اگر شناخت خوبي از آن داشته باشيم،مي تواند جوابگوي نه همه مشكلات، بلكه اكثر مشكلات پزشكي و بهداشتي ما باشد. سابقه تاريخي طب سنتي ايران به زمان زرتشت مي رسد. در كتاب اوستا آمده است كه ترتيا پزشك، هفت هزار سال قبل ميلاد گياهان دارويي را مي شناخته و با عصاره آنها به درمان بيماران خود مي پرداخته است. به نظر مي رسد كه قديمي ترين سند دنيا براي طب سنتي همین باشد. پس از ظهور اسلام، با ورود تعاليم بهداشتي اسلام و طب اسلامي، به قدرت طب سنتي به مراتب اضافه شد و احاديث فراواني در مزيت حجامت و انواع آن آورده شده است، اما خوشبختانه با اين همه كش و قوس و چالش، امروزه طب سنتي قدرتمند ايران توانسته است راه خود را باز كند و پس از چندين دهه تلاش بالاخره وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي بر آن شده كه از سال 1386 به شكل آكادميك و دانشگاهي متخصص طب سنتي پرورش دهد. هر چند كه از چهار سال قبل، بيست نفر را جهت آموزش طب سوزني به چين اعزام داشته بود، ولي آموزش طب سنتي ايران TIM به طور رسمي از این سال شروع شد و اين فرصت براي پزشكان علاقه مند ايران فراهم شده كه به منابع عظيم اين طب دسترسي پيدا كنند و زير نظر اساتيد علاقه مند، به آموزش كامل پرداخته و آن را ضمن به كارگيري براي درمان بيماران، گسترش دهند.دوشادوش طب سنتي ايران، طب سوزني چين نيز توسط سازمان نظام پزشكي برابر توافق نامه اي كه با مركز بين المللي آموزش طب سنتي چين منعقد شده است، جهت آموزش كوتاه مدت پزشكان مهيا شده است. امروزه واقعيت طب سنتي و بومي در دنيا برابر گزارش WHO اجتناب ناپذير است و همه دولت ها موظف شده اند كه به امر آموزش و گسترش طب سنتي خود اقدام كنند.اما هنوز متأسفانه پزشكان زيادي در كشور ما هستند كه دريچه اميد و درمان بيماران خود را صرفاً وابسته به داروهاي شيميايي مي بينند. بايد بدانيم كه بيشتر از 20 نوع درمان در دنيا وجود دارد كه طب شيميايي يكي از آنهاست و عاقلانه است كه به ساير روش هاي درماني مثل طب گياهي، طب سنتي، آيور ودا، طب چيني، فتيله گذاري، دعا درماني، حجامت درماني، انرژي درماني، سنگ درماني، ماساژ درماني، فشار درماني، آروماتو تراپي، فصد، زالو درماني و ... نيز توجهي داشته باشيم و درباره ی منابع عظيم طب سنتي، به خصوص طب سنتي ايران مطالعه کنیم. مطمئنا در فضای تغییر سبک زندگی و آنچه معماری زندگی جدید از سوی امام خامنه ای ( دامه برکاته) نامیده شد، استفاده از مزایای طب سنتی ضمن تاکید بر پتانسیل های طب ملی ، سبب خواهد گردید تا به وابستگی داروئی به خصوص در موارد بیماریهای معمولی و روزمره به غرب بلی نیاز گردیم.  از همین رو بود که توسعه دانشکده های طب سنتی از  تهران و کلانشهرها به شهرهای کوچک ولی دارای پیشینه طب سنتی مانند اردکان در استان یزد رسید و دانشکده طب سنتی در این شهر با حضور 4 دانشجوی دکتری تخصصی طب سنتی(PhD) کار خود را آغاز نمود و این توسعه تا بدانجا پیشرفت که رشته هائی شامل رشته ها شامل علوم آزمايشگاهي طب سنتي، بهداشت باروري و تنظيم خانواده در طب سنتي، داروسازي سنتي با سه گرايش داروخانه، ساخت دارو و آزمايشگاه پژوهشي، حفظ الصحه با دو گرايش تغذيه و بهداشت فردي و پيشگيري، بهداشت مادر و کودک در طب سنتي، اعمال يداوي در طب سنتي با گرايش هاي حجامت، فصد، ماساژ و زالو درماني و همچنين دو رشته پرستاري سنتي و تغذيه در طب سنتي  در حال راه اندازی در سطح دانشکده های طب سنتی در کشور می باشد. حال باید سازمان نظام پزشکی، انجمن های علمی سلامت و وزارت بهداشت، درمان و اموزش پزشکی و وزارت رفاه اجتماعی خود را مقید به توسعه این مهارت سنتی که در قالب مفاهیم علمی جدید ارائه می شود، مقید بدانند و تمام تلاش خویش را برای تحقق حماسه اقتصادی در نظام سلامت با گسترش طب سنتی کیفی و مقرون به صرفه به خرج دهند.امید ان دارم که عرصه های طب سنتی و توسعه کمی و کیفی آن مورد توجه دانشجویان علوم پزشکی و به ویژه پزشکان، پرستاران و علوم مدیریت و اقتصاد سلامت قرار گیرد. روح الله قائدامینی اسدآبادی، دکترای تخصصی مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی. (بسیج نیوز، 27مهر1392).

حمایت ویژه چین از طب سنتی‌اش

دولت چین برای کمک به پیشرفت طب سنتی این کشور کمک مالی ویژه ای به میزان ۲۴۳ میلیون دلار تصویب کرد.واحد مرکزی خبر به نقل از شین‌هوا نوشت: وزارت اقتصاد چین روز چهارشنبه اعلام کرد کمک مالی ویژه ای را به صندوق کمک به پیشرفت طب سنتی تخصیص داده است.این مبلغ در راستای برنامه نخست وزیر این کشور برای حمایت از وضع سلامت برای چند ماه باقیمانده تا آخر سال ۲۰۱۳ تعیین شده است.براساس این برنامه، دولت از سازمانهای مربوطه درخواست کرده است از روش های طب سنتی در زمینه های بهداشت و سلامت استفاده کنند.بر اساس قوانین وزارت اقتصاد چین، از این صندوق برای بررسی پیشرفت طب سنتی در سطح مردم و برپایی جلسات توجیهی برای پزشکان و ایجاد مراکز پزشکی به خصوص در روستاها استفاده می شود(عرش نیوز،. ۲۵ مهر ۱۳۹۲).

طب مکمل به درمان سرطان کمک می‌کند

«دیگه هیچ امیدی نیست، کاری نمیشه برای شما انجام داد.» این پاسخی است که متاسفانه گاهی بعضی بیماران سرطانی با آن مواجه می‌شوند. شنیدن این پاسخ برای بیمار سرطانی که در شرایط نامساعد جسمی و روحی قرار دارد، وضع را بدتر و پیچیده‌تر می‌کند.

حال پرسش این است که اگر مطابق روش های درمانی موجود در طب مدرن راهی برای کمک به بیمار سرطانی وجود نداشته باشد، این به معنی پایان راه و انتظار مرگ است؟ البته که این گونه نیست و امید همیشه وجود دارد.همه بیمارانی که از بیماری های صعب العلاج رنج می برند از جمله سرطانی ها باید همیشه امیدوار باشند که بهبود یابند یادست کم شرایط بهتری داشته باشند.بسیاری از آنان دست به دامن روش های طب مکمل از جمله گیاهان دارویی، طب سوزنی، هومیوپاتی یا طب سنتی می شوند، اما آیا واقعا این روش ها می تواند کمک کننده و موثر باشد یا فقط تلف کردن وقت و پول بیمار است؟مطالعات زیادی در سراسر جهان درباره اثر بخشی این روش صورت گرفته و گزارش هایی از موارد بهبود سرطان یا کاهش درد و آلام و بهبود کیفیت زندگی بیماران سرطانی با این روش ها منتشر شده است.البته روش های طب مکمل و طبیعی، جایگزین درمان اصلی سرطان شامل جراحی، رادیوتراپی و شیمی درمانی نیست، بلکه به صورت درمان کمکی در کنار درمان اصلی برای کاهش عوارض جانبی این روش ها یا بهبود اثربخشی آن می تواند مورد استفاده قرار گیرد، البته به شرط این که با درمان اصلی بیمار تداخل اثر نداشته باشد.این روش ها با مکانیسم های مختلف می تواند به بیمار سرطانی کمک کند، از جمله تقویت سیستم ایمنی، کمک به بازگرداندن تعادل و توازن به بدن، بهبود کیفیت زندگی، متابولیسم و سوخت و ساز بدن، بهبود وضع دستگاه گوارش، تحریک قدرت ترمیم و بازسازی بدن برای مبارزه با سلول های سرطانی و کمک به کاهش عوارض درمان های اصلی سرطان شامل جراحی، رادیوتراپی و شیمی درمانی.از گیاهانی که تاثیر آن در پیشگیری و کمک به سرطان تائید شده است، جینسینگ است؛ گیاهی که خواص آنتی اکسیدانی قوی داشته و همچنین می تواند متابولیسم بیمار را بهبود بخشد و باعث فعالیت ارگان های مختلف بدن شود.شیرین بیان، دارچین، زعفران، شیر خشت، شبدر قرمز، کیناسه، هوانگ چی و... از گیاهانی هستند که خواص ضدسرطانی آنها ثابت شده است. آلوورا می تواند عوارض پوستی ناشی از پرتو درمانی را کاهش دهد.دم کرده زنجبیل تازه هم می تواند ضمن تقویت سیستم ایمنی برای کاهش تهوع و استفراغ به دنبال پرتودرمانی یا شیمی درمانی مورد استفاده قرار گیرد. اینها فقط چند نمونه ساده از گیاهان مفید کمکی در درمان سرطان است. دکتر امیرهومن کاظمی - متخصص طب سوزنی و گیاهان دارویی (جام جم آنلاین،27مهر1392).

تولید نامناسب عرقیات گیاهی و ضررهای ناشی از آن/ تاکید بر مصرف عصاره ها

با آغاز فصل سرما بسیاری از شهروندان اردبیلی به استفاده از انواع عرقیات گیاهی گرایش می یابند، موضوعی که کارشناسان طب گیاهی اعتقاد دارند به دلیل تخلف در تولید این گروه از محصولات گیاهی، نیازمند دقت نظر در هنگام مصرف است.

به گزارش خبرنگار مهر، اردبیل  محل رویش بیش از 800 گونه گیاه دارویی است که البته تاکید می شود این میزان تنها بخشی از موارد شناسایی شده را شامل شده و بی شک رقم واقعی آن بیش از این مقدار است.استفاده از عرقیات گیاهان دارویی به دلیل سهولت و از سویی تصور تاثیر سریع و آنی در بین شهروندان اردبیلی موجب شده تا به جای مصرف خام، جوشانده و حتی شربت، نوع عرقیات ترجیح بیشتری داشته باشد.با این وجود تهیه عرقیات گیاهی در منازل امکان پذیر نبوده و اغلب خانواده ها برای تهیه آن به داروخانه های گیاهی سطح شهر مراجعه می کنند.این در حالی است که مطالعات و تاکید کارشناسان این حوزه نشان می دهد نمونه های بسته بندی کارخانه ای در اغلب موارد برخوردار از مواد شیمیایی مضرر برای بدن بوده و در برخی مواقع حتی مصرف مداوم، مرگ بیمار را به همراه داشته است.

استفاده از اسانس به جای گیاه

از جمله موضوعات قابل توجه استفاده از اسانس در تولید عرقیات گیاهی است که به عقیده کارشناس طب سنتی این موضوع عواقب مصرف غیر قابل برگشت برای فرد به همراه دارد.اسلام مصطفوی در گفتگو با خبرنگار مهر با تاکید به استفاده گسترده از امولسی فایرها در عرقیات گیاهی، تصریح کرد: امولسی فایرها ترکیباتی هستند که مانع از شکستن امولسیون می شوند که برای تثبیت فازهای روغنی نظیر اسانس ها در آب استفاده می شود.وی افزود: با افزودن امولسی فایرها به دو مایع که در حالت عادی غیر قابل اختلاط هستند، کشش سطحی بین دو مایع کاهش یافته و از دو فازی شدن مایع ممانعت به عمل می آید، همین امر موجب شده تا در تهیه برخی از عرقیات گیاهی قلابی این ماده کاربرد گسترده ای داشته باشد.مصطفوی تاکید کرد: علاوه بر این وجود اسانس های سنتزی (شیمیایی) با قیمت های بسیار پایین سبب شده تا برخی از افراد سود جو اقدام به تهیه و توزیع چنین ترکیباتی کنند.کارشناس طب سنتی با بیان اینکه شناسایی این نوع عرقیات منوط به اجرای تست های آزمایشگاهی است، ادامه داد: اسانس های سنتزی عمدتا غیر قابل خوراکی بوده و جزو ترکیبات سرطان زاست که به دلیل قیمت ارزان و در دسترس بودن توسط افراد سودجو مورد استفاده قرار می گیرد.

فلفل یا عرق دو آتشه

از جمله تبلیغات عطاری ها و فروشندگان عرقیات گیاهی استفاده از لفظ عرق دو آتشه است که به عقیده عموم مردم به معنی غلیظ بودن و تاثیر درمانی چند برابری عرق است.این در حالی است که کارشناسان نظر موافقی با این تصور نداشته و معتقدند در بسیاری از مواقع عرق دو آتشه تنها با افزودن فلفل به عرق تولیدی تلخ می شود.مصطفوی با بیان اینکه کاربرد تلخ کننده ها در برخی از عرقیات باعث شده تا عرضه این نوع از عرقیات گیاهی شیوع یابد، تصریح کرد: عمدتا تنها ترکیب مایعی که از گذشته به عنوان دو آتشه کاربرد داشته عرق تغلیظ شده گل محمدی بوده که با عنوان "گلاب" شناخته می شود.وی افزود: در حال حاضر ساده ترین و ارزان ترین نوع تلخ کننده ها استفاده از فلفل به ویژه فلفل قرمز است تا حس دو آتشه بودن را به مصرف کننده القا کند.

تولید نامناسب عرقیات گیاهی

نویسنده کتاب "گیاهان دارویی به انضمام طب سنتی آذربایجان" در این خصوص تاکید کرد: عمدتا برای تهیه عرقیات گیاهی از بخش هایی نظیر گلبرگ ها و بخش های هوایی غیر خشبی (غیر چوبی) گیاهان خانواده نعناعیان نظیر بادرنجبویه، نعناع، پونه، کاکوتی، زوفا، مریم گلی و...، خانواده روزاسه نظیر گل محمدی و برخی گیاهان دارای اسانس خانواده مرکبان نظیر بومادران، بابونه، درمنه ها و .... استفاده می شود.مصطفوی با بیان اینکه به این اصل اولیه در تولید عرق بی توجهی شده است، تاکید کرد: در مطالعات میدانی و آزمایش میزان متانول موجود در چهار نوع عرق گیاهی پر کاربرد و فاقد اسانس موجود در بازار مشاهده شد که 100 در صد عرقیات موجود در بازار کنونی با اشکال و برند های مختلف دارای رنج های متفاوتی از متانول بوده و به شکل گسترده ای در بازار عرضه می شوند.

نابینایی سوغات مصرف بی دقت

وی در خصوص تولید عرق کاسنی اضافه کرد: این گیاه فاقد اسانس بوده و به دلیل کاربرد بخش های چوبی در پروسه تولید عرق که شامل تبخیر و سپس میعان می باشد بخش های خشبی تولید متانول (الکل مضر) کرده و نه تنها بیماری را شفا نمی دهد بلکه در بسیاری از موارد خود باعث بیماری مصرف کننده می شود.این کارشناس طب سنتی افزود: در گزارش های متعددی مصرف طولانی مدت عرق کاسنی باعث ایجاد علائم نابینائی و حتی مرگ عنوان شده است.به گفته وی در تولید عرق خارشتر نیز کاربرد بخش های چوبی و خشبی این گیاه در پروسه تولید عرق به شدت تولید متانول نموده و به دلیل عدم وجود اسانس در ترکیب فوق فرد مصرف کننده تنها مقدار زیادی متانول را وارد بافت های بدن خود می کند.مصطفوی با تاکید به تکرار این مهم در عرق شاه تره ادامه داد: یکی از انواع غیر علمی عرقیات گیاهی، عرق "آلوئه ورا" است که تنها به دلیل شهرت زیاد این گیاه در بازار شیوع پیدا کرده است.وی متذکر شد: به دلیل ترویج کاشت گیاه در سال های گذشته در سطوح گسترده برخی ها به فکر استفاده مجدد از تفاله های صنعتی این گیاه که پس از استخراج ژل آن دور ریز می شده افتاده اند که نتیجه آن عرق فاقد فایده درمانی است.

جوشانده، استاندارد استفاده از گیاهان دارویی

اما سوال این است که با توجه به زیان آور بودن مصرف عرقیات استفاده از گیاهان دارویی به چه شیوه ای عاری از تهدید بیماری ها خواهد بود.محقق و پژوهشگر گیاهان دارویی اردبیل در این خصوص تصریح کرد: عصاره ها ساده ترین و موثرترین روش استفاده از گیاهان دارویی است که بشر از گذشته های دور از آن استفاده کرده است.وی افزود: ساده ترین روش عصاره گیری گیاهان دارویی استفاده از دم کرده ها و دمونوش های گیاهی است که موجب می شود تمامی ترکیبات موجود در گیاه استخراج شده و در دسترس فرد قرار می گیرد.مصطفوی معتقد است در صورتی که آگاهی لازم از وضعیت تولیدات بازار طب سنتی در اختیار شهروندان قرار گیرد، استفاده مناسب و اصولی از گیاهان دارویی می تواند نه تنها ثمر بخش باشد بلکه در درمان بسیاری از بیماری ها یاریگر مصرف کننده خواهد بود(مهرنیوز،25مهر1392).